Achtergrondinformatie over het QEEG

Het EEG bestaat uit verschillende golven. De verschillende golven onderscheiden zich van elkaar door de verschillende snelheden van de golven en het karakter (morfologie). Alpha-golven zijn bijvoorbeeld heel duidelijk zichtbaar in de vorm van mooie ronde golven als iemand zijn ogen sluit. Deze golven lopen in de pas met elkaar tussen de verschillende meetlocaties/sensoren. Beta-golven zijn hele hectische krioelerige golven en verschillen doorgaans juist erg over de verschillende meetlocaties/sensoren.
Hieronder is een stukje van een EEG te zien bij iemand die zijn ogen dicht heeft. Elk lijntje wordt gemeten door een sensor die in de badmuts zit, die u op heeft tijdens de meting. De bovenste lijntjes worden gemeten aan de voorkant van het hoofd, naar onderen toe zijn de lijntjes gemeten met sensoren achterop het hoofd. Het EEG op deze manier getoond wordt ook wel het ruwe EEG genoemd.

De golven die we kunnen meten op uw hoofd komen door spanningsverschillen die met verschillende snelheden veranderen. Het spanningsverschil wordt vaak gemeten ten opzichte van een neutraal punt, de oren. Vergelijkbaar met het meten van de zeespiegel waarbij het NAP de neutrale waarde is. De snelheid waarmee het veranderd geeft de snelheid van de hersengolven weer. Hieronder staan enkele hersengolven afgebeeld. Het is een stukje EEG van 2 seconden.

Wat is een golf

Een cyclus van een golf, bijvoorbeeld het punt waarbij deze onder de middellijn schiet tot aan het volgende punt waarbij deze opnieuw eronder schieten noemen we 1 golfcyclus. Maakt de golf 1 keer per seconde zo'n cyclus dan noemen we het een golf van 1Hz (Herz). Zo hebben we ook golven van 2Hz of zelfs 40Hz.

Nu gaan we bekijken uit welke golven het EEG opgebouws is. We onderscheiden in het EEG dus golven met verschillende snelheden, van traag naar snel. de belangrijkste zijn de delta, theta, alpha en beta. Hieronder zien we een stujke EEG van 1 sensor geselecteerd uit het EEG van de eerste afbeelding. het betreft een sensor achterop het hoofd. Dit plaatje toont het totale ruwe EEG, de cijfers erboven geven seconden weer. het is dus een stukje EEG van 3 seconden.

De Delta-golven

We pakken uit dit totale EEG een bepaald type gold, de delta-golven. Dit zijn trage ritmische golven die vooral tijdens de slaap te zien zijn, normaal zijn ze als iemand wakker is niet sterk aanwezig. bij hersenbeschadigingen kunnen ze geprononceerd aanwezig zijn. Hieronder is ook te zien dat ze niet erg sterk zijn (lage amplitude). de frequentierange van de delta wordt over het algemeen gesteld tussen de 1 en 4 Hz. Dat wil zeggen dat golven die 1 tot 4 keer in een seconde passen tot de delta-golven gerekend worden.

De Theta-golven

Theta-golven zijn iets sneller, tussen de 4 en 8Hz, dus alles tussen de 4 en 8 golven per seconde. Ze zijn normaal gesproken een teken van onderactiviteit van een hersendeel. tijdens de slaap worden ze vaak waargenomen, maar ook bij ADHD en soms bij depressie. Hieronder is te zien dat ze niet erg sterk zijn. Maar het plaatje daarna is van iemand met ADHD. Het is duidelijk te zien dat er af en toe enorme uitschieters zijn van theta-golven.

De Theta-golven bij iemand met ADHD

De Alpha-golven

Deze golven tonen zich vooral bij het sluiten van de ogen. Het is een teken van passiviteit van de visuele gebieden in de hersenen. het zijn hele mooie ronde golven die duidelijk opvallen in het EEG. Overmaat aan alpha-golven met ogen open en/of ogen dicht kan wijzen op problemen in corticale regulatie van activiteit. Verschillen in alpha-golven worden gerelateerd aan depressie en soms ook aan ADD/ADHD. De alpha-golven zijn 8 tot 12Hz, dus 8 tot 12 golven per seconde. Het getoonde stukje EEG is van iemand die zijn ogen dicht had, de sensorlocatie was achterop. Vandaar dat de alpha-golven duidelijk te zien zijn. Deze alpha-golven zijn ook makkelijk te onderscheiden in het totale EEG door de grote uitslag (amplitude) van deze golven.

De Beta-golven

Dit zijn snelle krioelende golven. Ze worden gerelateerd aan met name inhibitie van motorische hersendelen. Daarnaast faciliteren ze activiteit in specifieke hersendelen die informatie verwerken doordat omliggende hersengebieden tijdelijk worden geremd door de beta-golven. Aangenomen wordt dat actievere hersendelen meer beta-activiteit vertontn. Overmaat wordt soms gezien bij ADHD en migraine (in een soort epileptiforme activiteit), slaapproblemen, Burn-out en stressklachten. Beta-golven zijn 13 tot 38Hz, dus 13 tot 38 golven per seconde. Binnen de beta-golven zijn ook weer onderverdelingen in beta 1, beta 2 en beta 3. Bij concentratie kan er een verhoging te zien zijn van beta-golven.

Het QEEG

We hebben nu bekeken wat het EEG is. Om gemakkelijker inzicht te krijgen naar de verdeling van de hersengolven over de schedel kunnen we hier door de computer bewerkingen op uit laten voeren. We spreken dan van een Quantitatief EEG, of QEEG. Tevens kunnen we op deze manier iemands eigen EEG vergelijken met het EEG van een normgroep die klachtenvrij is. Bij zo'n vergelijking kunnen dan bepaalde dingen opvallen. Bijvoorbeeld dat iemand veel theta-golven heeft in het EEG. Dit zou kunnen duiden op ADHD. Om het gemakkelijk inzichtelijk te maken kunnen we de meetwaarden uitzetten in brainmaps.Net als een wereldkwaart maken we een platte weergave van de hersenpan. Door middel van kleuren geven we vervolgens de meetwaarden aan.
Hieronder zien we zo'n brainmap. Het bovenste driehoekje is de neus, de halve rondjes aan de zijknat zijn de oren. Het gaat hier om de verdeling van alpha-golven over het hoofd. Onder de brainmap staat een schaal, deze loopt op van blauw tot rood. Gebieden waar relatief veel alpha-golven worden gemeten en/of grote alpha-golven kleuren rood. De andere kleuren zitten ertussen in. voor de mensen met nog meer interesse, de cijfertjes die eronder staan zijn de microvolts. De grootte van de uitslag van een EEG-golf wordt doorgaans uitgedrukt in microvolts. Dit is een duizendste van een duizendste volt (miljoenste). Doordat de hersengolven zo enorm zwak zijn is het eigenlijk een wonder dat we deze kunnen meten. Er is speciale apparatuur nodig die decennia lang ontwikkelt is om dit mogelijk te maken.

Database

Nu is het natuurlijk lastig om aan de hand van het bovenste plaatje te zeggen of iemand veel of weinig alpha-golven heeft, want wat is nu veel en wat is weinig? Daarom wordt er ook gebruik gemaakt van een database. In die database zitten de EEGs verwerkt van mensen die geen klachten of klachtengeschiedenis hebben. Iedereen wordt vergeleken met leeftijdsgenoten. Op deze manier kunnen we bijvoorbeeld beoordelen of iemand met ADHD klachten ook daadwerkelijk een typisch ADHD-beeld heeft in de vorm van overmaat aan theta-golven.
Hieronder zien we zo'n vergelijking. Door middel van de kleurenschaal is af te lezen hoe iemands hersengolven afsteken ten opzichte van de database. Heeft iemand weinig van bepaalde golven dan wordt dit weergeveven met een blauwe kleurr. Bij gemiddeld veel golven kleurt die plek groen en bij meer golven geel en rood. De cijfertjes van -3 tot 3 zijn standaarddeviaties, dit is een maat voor spreiding. het blijkt dus dat dagene hieronder erg veel theta-golven heeft, met name midden op het hoofd. Dat is een typisch ADHD kenmerk.

We kunnen zelfs losse frequenties vergelijken met de database. Hieronder zagen we dat de theta-golven (4-8Hz) flink verhoogd zijn. Kijken we naar de losse frequenties dan zien we dat vooral 6Hz verhoogd is maar 8Hz bijvoorbeeld helemaal niet.

3D

Om het nog interessanter te maken kunnen we ook middels de LORETA en sLORETA techniek de computer als het ware laten terugredeneren waar 3Dimensionaal gezien de hoogste afwijkingen zitten. Dit kan zowel een verhoging als verlaging van activiteit betreffen. Per frequentie kunnen we de afwijkingen bekijken. Hieronder zien we twee voorbeelden van verhoogde delta-golven (rood) en verlaagde beta-golven in het tweede plaatje.

Vergelijken van het QEEG voor en na de behandeling

De brainmaps maken het ons ook makkelijk om de resultaten van de neurofeedbacktrainingen te beoordelen. We kunnen immers de brainmaps van voor en na de training met elkaar vergelijken. We kunnen dat doen door de brainmaps te gebruiken die niet gebruik maken van de database.
Hieronder zien we dat de theta voor de training (links) eerst 56 microvolt was en na (rechts) de trainingen 17 microvolt. Nu is het echter weer de vraag of deze afname veel is en hoe sterk het was voor de training.
Dit kan mooi getoond worden door de brainmaps die zijn gemaakt met behulp van de database. Nu kan duidelijk gezien worden dat de theta-golven activietit vrijwel identiek is geworden aan de mensen in de database. Er zijn nog veel meer varianten mogelijk, maar nu is het concept van het EEG en QEEG doorgenomen.